JW Broadcasting—Σεπτέμβριος 2025
https://www.jw.org/finder?srcid=share&wtlocale=G&lank=pub-jwb-130_1_VIDEO
Καλώς ήρθατε στο JW Broadcasting®.
Εφόσον όλοι αντιμετωπίζουμε δοκιμασίες, θα απολαύσετε το πρόγραμμα αυτού του μήνα, που έχει ως κεντρικό θέμα την παρηγοριά.
Θα δούμε πώς η παρηγοριά φέρνει χαρά σε αυτόν που τη δίνει αλλά και σε αυτόν που τη λαβαίνει.
Όσοι φροντίζουν άλλους προσφέρουν συνεχώς παρηγοριά.
Αλλά ποιος παρηγορεί τους ίδιους; Ο Νταμιάν και η Καρολίνα εξηγούν πώς η Γραφή και στοργικοί φίλοι τούς βοηθούν να συνεχίζουν να φροντίζουν τους αγαπημένους τους.
Καθώς σκάβουμε για θησαυρούς στο βιβλίο του Ιωήλ, θα εξετάσουμε τη δύναμη της υπομονής σε καιρούς δοκιμασίας.
Και το μουσικό μας βίντεο τονίζει πόσο σημαντικό είναι, όταν αγαπάμε κάποιον, να του το λέμε.
Παρακολουθείτε το JW Broadcasting!
Το θέμα μας βασίζεται στα εδάφια 2 Κορινθίους 1:3, 4: «Δοξασμένος να είναι ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας του τρυφερού ελέους και ο Θεός κάθε παρηγοριάς, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας δοκιμασία για να μπορούμε να παρηγορούμε άλλους που περνούν οποιοδήποτε είδος δοκιμασίας με την παρηγοριά που λαβαίνουμε από τον Θεό».
Από τη στιγμή που γεννιόμαστε, όλοι χρειαζόμαστε παρηγοριά.
Ασφαλώς, δεν θυμάστε την πρώτη φορά που κλάψατε επειδή πεινούσατε, σας ενοχλούσε κάτι ή θέλατε αγκαλιά.
Αλλά προφανώς θυμάστε την τελευταία φορά που χρειαστήκατε παρηγοριά, και είναι βέβαιο ότι πολλοί χρειαζόμαστε παρηγοριά αυτή τη στιγμή.
Είναι κατανοητό.
Η ζωή των ατελών ανθρώπων περιγράφεται ποιητικά στον Ψαλμό 90:10 ως εξής: «Η ζωή μας διαρκεί 70 χρόνια, ή 80 αν κάποιος έχει γερή κράση. Αλλά είναι γεμάτα βάσανα και λύπες· περνούν γρήγορα, και εμείς πετάμε μακριά».
Πολλές και διάφορες καταστάσεις μας ταλαιπωρούν και μας στενοχωρούν, μας απογοητεύουν, μας πονούν.
Κάποιες θα τις αποκαλούσαμε συνηθισμένες επειδή τις αντιμετωπίζει κάθε ατελής άνθρωπος —τις αρρώστιες, τα γηρατειά και το πένθος για τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου.
Άλλες αιτίες στενοχώριας είναι θέμα συγκυρίας —τα ατυχήματα, τα οικονομικά προβλήματα, η διάλυση ενός γάμου, οι φυσικές καταστροφές, η κακοποίηση ή άλλα εγκλήματα εις βάρος μας, οι πολιτικές αναταραχές και ο πόλεμος.
Ίσως χρειαζόμαστε παρηγοριά και για λόγους σχετικούς με τη λατρεία μας —ένα θρησκευτικά διαιρεμένο σπιτικό, ο διωγμός ή η φυλάκιση, ο χλευασμός στο σχολείο ή στον χώρο εργασίας.
Ή ίσως κάποιος στενός συγγενής ή φίλος εγκαταλείψει τον Ιεχωβά.
Και οι μετανοημένοι παραβάτες που επιστρέφουν στην εκκλησία χρειάζονται παρηγοριά.
Είτε η αιτία της στενοχώριας μας είναι συνηθισμένη, θέμα συγκυρίας ή σχετίζεται με τη λατρεία μας, όλοι χρειαζόμαστε παρηγοριά.
Και το πρόβλημα είναι παγκόσμιο.
Το εδάφιο 1 Πέτρου 5:9 αναφέρει ότι «τα ίδια βάσανα περνάει ολόκληρη η αδελφότητά σας στον κόσμο».
Ωστόσο, μπορούμε να βρούμε παρηγοριά από Εκείνον που αποκαλύπτεται στα εδάφια 6 και 7, όπου μας λέγεται: «Ταπεινωθείτε λοιπόν κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού, ώστε αυτός να σας εξυψώσει στον ορισμένο καιρό, καθώς ρίχνετε κάθε ανησυχία σας πάνω του, επειδή αυτός ενδιαφέρεται για εσάς».
Ο Ιεχωβά ήταν ανέκαθεν η απόλυτη Πηγή αληθινής παρηγοριάς.
Ο Μωυσής ήταν βέβαιος για τη στήριξη και την παρηγοριά του Ιεχωβά σε οποιαδήποτε κατάσταση και αν βρισκόταν.
Με πεποίθηση, έγραψε κάτι που διαβάζουμε στο Δευτερονόμιο 33:27: «Ο Θεός είναι καταφύγιο από τους αρχαίους χρόνους, σε βαστάζει στους αιώνιους βραχίονές του».
Όταν νιώθουμε πεσμένοι, ανήμποροι να σηκωθούμε, ο Ιεχωβά μάς βαστάζει με τους βραχίονές του, μας σηκώνει απαλά και μας βοηθάει να σταθούμε στα πόδια μας.
Οι Ψαλμοί εκφράζουν επανειλημμένα εκτίμηση για την τρυφερή φροντίδα και την παρηγοριά του Ιεχωβά.
Για παράδειγμα, ο συγγραφέας του Ψαλμού 94:19, ευγνώμων στον Ιεχωβά, είπε: «Όταν οι έγνοιες με έπνιξαν, εσύ με παρηγόρησες και με καθησύχασες».
Όπως επιβεβαιώνει το Ρωμαίους 15:4: «Όλα όσα γράφτηκαν στο παρελθόν γράφτηκαν για τη διδασκαλία μας, ώστε μέσω της υπομονής μας και μέσω της παρηγοριάς από τις Γραφές να έχουμε ελπίδα».
Οτιδήποτε και αν μας προκαλεί στενοχώρια, μπορούμε να βρούμε εδάφια που μας παρηγορούν.
Στο βιβλίο Εδάφια για τη Χριστιανική Ζωή υπάρχει το λήμμα «Παρηγοριά», όπου εξετάζονται πολλές αιτίες αποθάρρυνσης.
Δεν μας παραπέμπει απλώς σε εδάφια που επιβεβαιώνουν τη στοργική φροντίδα του Ιεχωβά, αλλά αναφέρει και παραδείγματα Βιβλικών χαρακτήρων που πέρασαν τέτοιες δυσκολίες και το πώς τους βοήθησε ο Ιεχωβά.
Ένας από τους καλύτερους τρόπους για να λάβουμε παρηγοριά από τον Ιεχωβά είναι να του το ζητήσουμε.
Διαβάζοντας τον Ψαλμό 145, βλέπουμε ότι ο Δαβίδ αίνεσε τον Ιεχωβά για το πώς απαντάει στις προσευχές.
Ας δούμε μαζί τα εδάφια 18 και 19.
Ο Δαβίδ έγραψε: «Ο Ιεχωβά είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται, σε όλους όσους τον επικαλούνται με αλήθεια. Ικανοποιεί την επιθυμία εκείνων που τον φοβούνται· ακούει την κραυγή τους για βοήθεια και τους σώζει».
Όπως ένας στοργικός γονέας ανταποκρίνεται με υπομονή στα κλάματα του παιδιού του, έτσι και ο Ιεχωβά μάς ακούει με συμπόνια όταν του ζητάμε βοήθεια.
Σύμφωνα με το 1 Σαμουήλ, κεφάλαια 1 και 2, η Ισραηλίτισσα Άννα ήταν ταραγμένη και «τρομερά πικραμένη» επειδή δεν είχε παιδιά —τόσο πολύ ώστε δεν μπορούσε να φάει.
Όταν πλησίασε τον Ιεχωβά στη σκηνή της μαρτυρίας, «άρχισε να προσεύχεται ... και να κλαίει απαρηγόρητα».
Ο Ιεχωβά άκουσε και απάντησε στην προσευχή αυτής της ταπεινής γυναίκας.
Μετά, η Άννα «έφυγε ... και έφαγε, και το πρόσωπό της δεν ήταν πια θλιμμένο».
Παρόμοια, ο Ιεχωβά θα παρηγορεί και εμάς όταν εκφράζουμε ανοιχτά τις ανησυχίες μας με εγκάρδιες προσευχές.
Έχοντας υπόψη όλα όσα λέει η Γραφή για την παρηγοριά, δεν μας εκπλήσσουν τα λόγια των εδαφίων 2 Κορινθίους 1:3, 4.
Ανοίξτε, παρακαλώ, στα θεματικά εδάφια της ομιλίας.
Καθώς τα διαβάζουμε ξανά, σκεφτείτε με ποιον τρόπο μάς βοηθούν να παρηγορούμε άλλους, ενώ εμείς οι ίδιοι υπομένουμε τις πιεστικές καταστάσεις αυτών των δύσκολων καιρών.
2 Κορινθίους 1:3, 4: «Δοξασμένος να είναι ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας του τρυφερού ελέους και ο Θεός κάθε παρηγοριάς, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας δοκιμασία για να μπορούμε να παρηγορούμε άλλους που περνούν οποιοδήποτε είδος δοκιμασίας με την παρηγοριά που λαβαίνουμε από τον Θεό».
Η έκφραση «τρυφερό έλεος» προέρχεται από μια λέξη που μεταδίδει την ιδέα της λύπης για τα παθήματα κάποιου άλλου.
Περιγράφει τα τρυφερά αισθήματα του Ιεχωβά για τους πιστούς υπηρέτες του που αντιμετωπίζουν θλίψεις.
Ο Παύλος λέει στη συνέχεια ότι ο Ιεχωβά είναι «ο Θεός κάθε παρηγοριάς».
Άρα, κάθε παρηγοριά προέρχεται από τον Ιεχωβά.
Το εδάφιο 4 δείχνει έναν ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο ο Ιεχωβά δίνει παρηγοριά.
Χρησιμοποιεί τους αδελφούς και τις αδελφές μας.
Ας το διαβάσουμε ξανά.
Λέει ότι ο Ιεχωβά «μας παρηγορεί σε κάθε μας δοκιμασία για να μπορούμε να παρηγορούμε άλλους που περνούν οποιοδήποτε είδος δοκιμασίας με την παρηγοριά που λαβαίνουμε από [εκείνον]».
Προσέξατε τη σύνδεση ανάμεσα στο να λαβαίνουμε παρηγοριά και στο να μπορούμε να παρηγορούμε άλλους; Ο Ιεχωβά παρηγορεί εμάς και εμείς, επειδή έχουμε δημιουργηθεί κατά την εικόνα του Θεού, υποκινούμαστε από το άγιο πνεύμα του να μοιραζόμαστε αυτή την παρηγοριά με άλλους.
Επομένως, οι Χριστιανοί δεν χωρίζονται σε δύο ομάδες —εκείνους που δίνουν παρηγοριά και εκείνους που τη λαβαίνουν.
Όχι!
Όλοι έχουμε την ευθύνη να δίνουμε παρηγοριά ακόμα και όταν εμείς οι ίδιοι χρειαζόμαστε παρηγοριά.
Πώς θα το καταφέρουμε; Σκεφτείτε τον απόστολο Παύλο.
Στη διάρκεια της πρώτης φυλάκισής του στη Ρώμη, ο Παύλος αναφέρθηκε με εκτίμηση σε πολλούς αδελφούς που είχαν γίνει «πηγή μεγάλης παρηγοριάς» για εκείνον.
Στην επιστολή του προς τους Κολοσσαείς, κεφάλαιο 4, αναφέρεται ονομαστικά στον Αρίσταρχο, στον Τυχικό και στον Μάρκο.
Θα μάθουμε περισσότερα για αυτούς τους τρεις άντρες στη συνέχεια του προγράμματος.
Ο Παύλος ήταν ευγνώμων για τις προσπάθειες που έκαναν οι αδελφοί του να τον επισκέπτονται και να τον παρηγορούν με τα λόγια τους και με πρακτικούς τρόπους.
Αλλά τον Παύλο δεν τον ενδιέφερε μόνο να παίρνει.
Αξιοποιούσε τον χρόνο του στη φυλακή για να εποικοδομεί όσους τον επισκέπτονταν και να γράφει ενθαρρυντικές επιστολές προς τις εκκλησίες.
Η Κλοντίν, μια αδελφή στη Νότια Αφρική, μιμήθηκε το παράδειγμα του Παύλου μετά από ένα σοβαρό χειρουργείο στο οποίο υποβλήθηκε.
Λόγω της πανδημίας COVID-19, δεν μπορούσε να δέχεται επισκέψεις.
Αλλά η Κλοντίν ήταν αποφασισμένη να μην ενδώσει στην αυτολύπηση, και ζήτησε από τον Θεό να της δώσει δύναμη για να παρηγορεί άλλους.
Επικοινώνησε με μια γυναίκα που μελετούσε τη Γραφή στο παρελθόν.
Εκείνη ξανάρχισε τη μελέτη της και συνδεόταν στις συναθροίσεις.
Μετά, η Κλοντίν ξεκίνησε μελέτη με τη μικρότερη αδελφή αυτής της γυναίκας, η οποία της σύστησε τέσσερις άλλες γυναίκες που ενδιαφέρονταν για μελέτη.
Επειδή ήταν αποφασισμένη να παρηγορεί άλλους, παρ’ όλο που ήταν η ίδια άρρωστη, η Κλοντίν έφτασε τελικά να κάνει Γραφική μελέτη με 16 γυναίκες.
Κάποιες φορές, εκείνοι που αντιμετωπίζουν στενοχώριες και χρειάζονται παρηγοριά ίσως διστάζουν να δεχτούν βοήθεια.
Για παράδειγμα, όταν ο Μωυσής είπε στους Ισραηλίτες πως ο Ιεχωβά θα τους απελευθέρωνε από τον αιγυπτιακό ζυγό, εκείνοι στην αρχή «δεν τον άκουσαν λόγω της αποθάρρυνσής τους».
Έπειτα όμως έδωσαν προσοχή.
Η Ναομί, το όνομα της οποίας σημαίνει «η τερπνότητά μου», ζούσε σε ξένη χώρα επειδή στον Ισραήλ υπήρχε πείνα.
Έμεινε χήρα και πενθούσε για τον χαμό των δύο γιων της.
Όταν κατάφερε να επιστρέψει στον Ισραήλ, οι γυναίκες της Βηθλεέμ την είδαν και έλεγαν: «Η Ναομί είναι αυτή;» Θεωρώντας ότι ο Ιεχωβά έφταιγε για τις πίκρες της, εκείνη απάντησε λέγοντας με πόνο: «Μη με φωνάζετε Ναομί. Να με φωνάζετε Μαρά, γιατί ο Παντοδύναμος με πίκρανε πολύ».
Αλλά σύντομα η Ναομί ήρθε πιο κοντά στον λαό του Θεού και δέχτηκε τη στοργική τους βοήθεια.
Η πίκρα της μετατράπηκε σε χαρά.
Αν υποφέρετε, αντισταθείτε στη φυσική τάση να απομονώνεστε και να αποφεύγετε την επαφή με άλλους.
Αν και είναι δύσκολο, η εμπειρία έχει δείξει πως, όταν προσπαθείτε να είστε με άλλους, αυτό σας επιτρέπει να λάβετε την παρηγοριά που δίνει ο Ιεχωβά με ό,τι λένε και κάνουν από συμπόνια οι αδελφοί και οι αδελφές μας.
Η παρηγοριά που μας δίνει ο Ιεχωβά όταν υπομένουμε θλίψεις μας εκπαιδεύει να είμαστε πιο ευαίσθητοι στις ανάγκες των άλλων.
Αυτό είναι το πρώτο βήμα για να προσφέρουμε παρηγοριά: Να είμαστε προσεκτικοί και παρατηρητικοί για να διακρίνουμε ποιοι χρειάζονται παρηγοριά.
Πολλές φορές, η ανάγκη είναι προφανής —ένας αδελφός μας είχε ένα ατύχημα ή έχασε τη δουλειά του.
Ένας στενός φίλος ή συγγενής του πέθανε.
Άλλες φορές, η ανάγκη μπορεί να μην είναι τόσο προφανής.
Ίσως προσέξουμε μια αλλαγή στη συμπεριφορά ή, από το πρόσωπό τους, καταλαβαίνουμε ότι κάτι τους βασανίζει.
Χωρίς να γίνουμε αδιάκριτοι, μπορούμε να τους πλησιάσουμε με καλοσύνη ώστε να μας ανοίξουν την καρδιά τους.
Ίσως πάρει χρόνο μέχρι να νιώσουν άνετα και να μας μιλήσουν ανοιχτά για να αισθήματά τους.
Άρα, χρειάζεται υπομονή.
Το δεύτερο βήμα είναι να προσευχόμαστε για να διακρίνουμε τι να κάνουμε.
Ίσως δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά ή και τίποτα για να εξαλείψουμε αυτό που τους στενοχωρεί.
Για παράδειγμα, ένας παλαίμαχος ιεραπόστολος που έχασε τη γυναίκα του είπε: «Δεν θέλω να το ξεπεράσω. Απλά θέλω να μάθω να το υπομένω».
Το σημαντικό είναι να εφαρμόζουμε τα λόγια του εδαφίου Παροιμίες 3:27: «Μην αρνείσαι να κάνεις το καλό σε εκείνους που πρέπει αν έχεις τη δυνατότητα να τους βοηθήσεις».
Ίσως είναι άβολο να μην ξέρουμε τι να πούμε ή τι να κάνουμε.
Αν συμβαίνει αυτό, να στοχάζεστε τι σημαίνει η λέξη του πρωτότυπου κειμένου που συχνά αποδίδεται «παρηγοριά».
Στην κυριολεξία σημαίνει «το να καλώ κάποιον δίπλα μου».
Με άλλα λόγια, να κάνουμε το τρίτο βήμα: Να είμαστε διαθέσιμοι.
Μη νιώθετε ότι πρέπει να πείτε πολλά.
Ο αδελφός ή η αδελφή μας έχει ανάγκη να νιώσει ότι κάποιος νοιάζεται.
Και μόνο το ότι είμαστε εκεί τους δίνει παρηγοριά.
Ίσως θέλουν απλώς να μιλήσουν σε κάποιον.
Αν είναι έτσι, να είστε καλοί ακροατές.
Αν διαβάσετε εδάφια μαζί τους, τονίστε ότι αυτά τα λόγια δείχνουν πώς νιώθει ο Ιεχωβά για όσα περνούν.
Δεν έχει τόση σημασία τι λέτε ή τι κάνετε.
Αυτό που μετράει είναι να δείχνετε κατανόηση και να εκδηλώνετε εγκάρδια συμπόνια.
Για παράδειγμα, μια αδελφή στα παγκόσμια κεντρικά γραφεία έχασε και τους δυο γονείς της στη διάρκεια της πανδημίας.
Μια μέρα που είχε μείνει πολλές ώρες με τη μητέρας της στο νοσοκομείο, γύρισε σπίτι και βρήκε ένα τεράστιο καλάθι με φρούτα που της είχαν στείλει οι συνεργάτες της στο Μπέθελ.
η αδελφή είπε: «Δεν ήταν τα φρούτα —είχα ξαναφάει τέτοια φρούτα πολλές φορές. Ούτε το ωραίο περιτύλιγμα που είχε το καλάθι. Ήταν το ότι με σκέφτηκαν και μου έδειξαν αγάπη με αυτή τη χειρονομία. Αυτό με συγκίνησε βαθιά σε μια από τις πιο δύσκολες στιγμές που έζησα ποτέ».
Όταν η ανατολική Ιαπωνία χτυπήθηκε από έναν τρομερό σεισμό και τσουνάμι, τον Μάρτιο του 2011, οι αδελφοί στην Ιαπωνία και σε άλλες χώρες ανταποκρίθηκαν αμέσως.
Δυόμισι χρόνια αργότερα, επισκέφτηκα αρκετές εκκλησίες εκείνης της περιοχής μαζί με τη σύζυγό μου.
Μια εκκλησία είχε λάβει παρηγορητικά μηνύματα από αδελφούς στο Νεπάλ.
Σε μια άλλη εκκλησία, μας έδειξαν έναν πίνακα με πολλά τέτοια σημειώματα γραμμένα σε γλώσσες των Φιλιππίνων.
Οι αδελφοί είπαν: «Δεν μπορούμε να τα διαβάσουμε, αλλά ξέρουμε τι λένε».
Πόσο παρηγόρησαν αυτά τα σύντομα μηνύματα τους αδελφούς μας στην Ιαπωνία!
Ενόσω ήμασταν εκεί, ο υπερτυφώνας Χαϊγιάν σάρωνε την περιοχή των Φιλιππίνων.
Μιλώντας για τον τυφώνα, οι Ιάπωνες αδελφοί είπαν: «Τώρα είναι η δική μας σειρά να παρηγορήσουμε τους αδελφούς στις Φιλιππίνες».
Καθώς ο κόσμος προχωράει ακόμα πιο βαθιά σε αυτές τις δύσκολες τελευταίες ημέρες, θα χρειαζόμαστε ολοένα και περισσότερη παρηγοριά.
Πόσο ευγνώμονες είμαστε που ο Ιεχωβά είναι «ο Πατέρας του τρυφερού ελέους» και «ο Θεός κάθε παρηγοριάς»!
Μας έχει δώσει γενναιόδωρα το δώρο της προσευχής, άφθονα λόγια παρηγοριάς στη Γραφή και μια συμπονετική παγκόσμια αδελφότητα.
Καθώς ωφελούμαστε από αυτές τις στοργικές προμήθειες, ας είμαστε άγρυπνοι να εντοπίζουμε αυτούς που χρειάζονται παρηγοριά, να διακρίνουμε πώς να τους προσφέρουμε πρακτική βοήθεια και να κάνουμε βήματα για να τους παρηγορούμε ενώ υπομένουμε σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς.
Σας έρχεται στον νου κάποιος που χρειάζεται παρηγοριά; Το να εστιάζουμε στις ευλογίες που προκύπτουν όταν βοηθάμε κάποιον μπορεί να μας υποκινήσει σε δράση.
Όταν παρηγορούμε άλλους, ίσως τους ωφελούμε πολύ περισσότερο από όσο νομίζουμε.
Ας δούμε το πώς στη σειρά Μαθήματα από τη Σκοπιά.
Όταν βλέπω σε αυτή την εικόνα τον Αρίσταρχο προσκολλημένο στον Παύλο σε αυτή τη δύσκολη στιγμή, θυμάμαι πόσο μου στάθηκαν οι αδελφοί όταν και εγώ πέρασα μια δύσκολη κατάσταση.
Ολόκληρη η περιοχή είχε πλημμυρίσει, όπως και το σπίτι όπου έμενα.
Προσπαθούσα να προχωρήσω μέσα στα νερά που μου έφταναν μέχρι το στήθος.
Στο κινητό μου, η μπαταρία ήταν άδεια, οπότε δεν μπορούσα να επικοινωνήσω με κανέναν.
Η Σκοπιά τόνιζε ότι ο Τυχικός ήταν αξιόπιστος φίλος.
Και οι δικοί μου φίλοι αποδείχτηκαν πολύ αξιόπιστοι.
Χωρίς αυτούς, δεν θα τα είχα καταφέρει.
Ο μπαμπάς μου ξαφνικά έπαθε βαρύ εγκεφαλικό, και ο αδελφός μου απομακρύνθηκε από τον Ιεχωβά.
Και έπειτα από λίγους μήνες, ο μπαμπάς πέθανε.
Όταν μελετούσα αυτό το άρθρο, αμέσως μου ήρθαν στο μυαλό ονόματα ατόμων που με βοήθησαν, όπως έκανε ο Αρίσταρχος και ο Τυχικός.
Αλλά όταν έφτασα στον Μάρκο και στην πρακτική βοήθεια που πρόσφερε εκείνος, σκέφτηκα: “Εδώ βλέπω όλη μου την εκκλησία”.
Το 2016, η γυναίκα μου, η Κέρι, έχασε τη μάχη με τον καρκίνο.
Και έτσι, ξαφνικά έμεινα μόνος.
Η Κέρι είναι το καλύτερο άτομο που έχω γνωρίσει.
Έμαθα από εκείνη ότι, αφήνοντας τους άλλους να σε πλησιάσουν, αφήνεις και τον Ιεχωβά να σε πλησιάσει.
Προχωρούσα μέσα στα νερά και σκεφτόμουν: “Αν καταφέρω να φτάσω στο σπίτι αυτών των αδελφών, όλα θα πάνε καλά”.
Και όντως, όταν έφτασα στο σπίτι τους, με πήραν μέσα.
Εκεί μπόρεσα να πλυθώ, να ζεσταθώ, να απολαύσω ωραίο φαγητό.
Και όπως ο Αρίσταρχος ήταν πρόθυμος να κάνει θυσίες, έτσι και εκείνοι προσφέρθηκαν να με φιλοξενήσουν για όσο χρειαζόταν.
Μένοντας στο σπίτι τους, τους ξεβόλεψα, αλλά ήταν ολοφάνερο ότι υπερτερούσε η ειλικρινής τους επιθυμία να με βοηθήσουν και να με φροντίσουν στη δυσκολία μου.
Μόλις έβαλα το τηλέφωνο στην πρίζα και το άνοιξα, άρχισε να χτυπάει.
Ήταν ο αδελφός που μου έκανε μελέτη όταν ήμουν μικρός.
Ήθελε να βεβαιωθεί πως ήμουν καλά και είχα ό,τι χρειαζόμουν.
Αλλά δεν τελειώνει εκεί η ιστορία.
Καθώς περνούσε ο καιρός, οι φίλοι μου συνέχισαν να επικοινωνούν μαζί μου για να βεβαιώνονται ότι είχα τα απαραίτητα.
Μάλιστα, συνέχισαν να με καλούν για φαγητό για να βλέπουν αν είχα καταφέρει να συνέλθω από όλο αυτό.
Μια στενή μου φίλη με κάλεσε για ζεστή σοκολάτα.
Και όταν με ρώτησε πώς ένιωθα, της είπα ότι δυσκολευόμουν να κοιμηθώ.
Εκείνη με καλοσύνη μού έδειξε το ημερολόγιό της.
Σκέφτηκα: “Ωραία ιδέα!” Και πραγματικά με βοήθησε.
Πάντοτε υπάρχουν πέντε πράγματα για να ευχαριστήσω τον Ιεχωβά.
Ο άντρας μου, ο Λουκ, είναι καταπληκτικός ακροατής.
Άκουγε ό,τι και αν του έλεγα, ακόμα και αν παραλογιζόμουν κάπως.
Και άλλοι αδελφοί και αδελφές ήταν πολύ υπομονετικοί μαζί μου.
Έλεγα όλο τα ίδια και τα ίδια.
Δεν τους πείραζε.
Χαίρονταν να με ακούν.
Είχα ανάγκη να με καθησυχάζουν επειδή ένιωθα ότι δεν θα τα βγάλω πέρα.
Δεν μπορούσα να πιστέψω ότι είχε πεθάνει ο πατέρας μου ώσπου είδα το πιστοποιητικό θανάτου.
Το ίδιο και με τον αδελφό μου, το πίστεψα μόνο όταν άκουσα την ανακοίνωση.
Και σκέφτηκα: “Κάτι δεν πάει καλά με εμένα”.
Αλλά όταν το είπα στη φίλη μου, μου είπε: «Μην ανησυχείς. Είναι λογικό».
Με καθησύχασε πολύ.
Κατάλαβα ότι δεν είχα τρελαθεί.
Όταν περνάς κάτι τέτοιο, απλά πράγματα φαίνονται βουνό.
Πράγματα που απολάμβανες να κάνεις ξαφνικά αρχίζουν να σε αγχώνουν.
Κάποιοι φίλοι μού είπαν: «Μη σκέφτεσαι πώς θα πηγαίνεις στις συναθροίσεις. Θα έρχεσαι μαζί μας».
Και έτσι πήγαινα στη συνάθροιση μαζί με άλλα δύο άτομα αντί να είμαι μόνος μου.
Αυτό με βοηθούσε απίστευτα.
Δύο αδελφές ανέλαβαν να μου σιδερώνουν τα πουκάμισα.
Μπορούσα να τα σιδερώνω και μόνος μου, αλλά ήταν τόσο μεγάλη βοήθεια για μένα.
Θα ήθελα να πω στους φίλους μου πόσο σημαντική ήταν για μένα η στήριξή τους.
Δεν με βοήθησε μόνο να ξεπεράσω τη δυσκολία αλλά η αγάπη, η φροντίδα, η όσια προσκόλλησή τους με κράτησαν σταθερό στην υπηρεσία του Ιεχωβά.
Ίσως κάποιος σκεφτεί: “Μα, δεν ξέρω τι να πω. Δεν νομίζω ότι μπορώ να κάνω κάτι για να αλλάξω την κατάσταση”.
Αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια.
Ακόμη και κάτι ασήμαντο για μένα σήμαινε τόσο πολλά.
Και δεν θα το ξεχάσω ποτέ.
Οι αδελφοί και οι αδελφές με τη στοχαστικότητα και τη δημιουργικότητά τους μπορούν να σου δώσουν ό,τι χρειάζεσαι όταν το χρειάζεσαι.
Ήταν ό,τι πιο δύσκολο έχω αντιμετωπίσει ποτέ.
Αλλά ταυτόχρονα, ήταν και ό,τι πιο ενισχυτικό για την πίστη έχω ζήσει ποτέ.
Ο Αρίσταρχος, ο Τυχικός και ο Μάρκος δεν είναι οι μόνοι Βιβλικοί χαρακτήρες που πρόσφεραν παρηγοριά.
Στην προσωπική σας μελέτη, μπορείτε να κάνετε έρευνα και για άλλα τέτοια άτομα, όπως ο Βαρνάβας ή ο Ονησίφορος, καθώς και για το πώς μπορείτε να τους μιμηθείτε.
Κάθε μέρα, οι Ομάδες Επισκέψεων σε Ασθενείς, σε όλο τον κόσμο, παρηγορούν αδελφούς και αδελφές που είναι στο νοσοκομείο.
Ας δούμε πώς ενισχύουν όσους αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας.
Ρωτούσα τον Ιεχωβά: «Πώς θα καταφέρω να ενθαρρύνω τον θείο μου εφόσον εγώ η ίδια χρειάζομαι ενθάρρυνση;» Ο γιατρός είπε: «Αυτός είναι ο πνεύμονάς σου. Βλέπεις αυτήν εδώ τη μάζα; Έχεις καρκίνο του πνεύμονα».
Νιώθεις αβοήθητος όταν ένα άτομο στο οποίο στηρίζεσαι αρρωσταίνει και δεν μπορείς να κάνεις και πολλά για να τον βοηθήσεις ή να τον παρηγορήσεις.
Τα αρχικά PVG αναφέρονται στην Ομάδα Επισκέψεων σε Ασθενείς.
Πρόκειται για μια ομάδα πρεσβυτέρων που είναι οργανωμένοι για να επισκέπτονται αδελφούς που νοσηλεύονται στο νοσοκομείο.
Είναι μια μορφή ποίμανσης.
Προσφέρουμε πρακτική βοήθεια, αλλά εστιάζουμε στην παροχή πνευματικής υποστήριξης, διαβεβαιώνοντας αυτούς τους αδελφούς ότι ο Ιεχωβά τούς βλέπει και τους υποστηρίζει μέσω της εκκλησίας και του αγίου πνεύματος.
Την πρώτη φορά που νοσηλεύτηκα, νομίζω, δεν είχαν περάσει ούτε 24 ώρες όταν ήρθαν να με επισκεφτούν, παρ’ όλο που δεν με ήξεραν.
Δεν ήξεραν ποια ήταν αυτή η Χούτσι.
Όταν συμμετέχουν στις επισκέψεις αυτής της ομάδας πρεσβύτεροι από την εκκλησία του, για τον ασθενή είναι ανεκτίμητο.
Το να βλέπουν κάποιον που γνωρίζουν προσφέρει σε αυτούς τους αδελφούς και τις αδελφές τη μεγάλη παρηγοριά που έχουν ανάγκη.
Το πρώτο βήμα είναι να ακούσεις και να αφήσεις τον αδελφό ή την αδελφή να εκφραστεί ελεύθερα.
Μετά ασχολούμαστε με την πνευματική τους ανάγκη, χρησιμοποιώντας πάντα την Αγία Γραφή για να τους ενθαρρύνουμε.
Ο θείος μου χρειαζόταν ενθάρρυνση.
Για να είμαι ειλικρινής, το ίδιο και εγώ.
Εκείνη τη στιγμή, ήρθαν προς το μέρος μας δύο άντρες χαμογελώντας πλατιά.
Σκέφτηκα: “Αυτοί δεν είναι γιατροί. Είναι αδελφοί μας”.
Μας είπαν ότι ήταν μέλη της PVG.
Συγκινηθήκαμε πολύ επειδή ήταν ό,τι ακριβώς χρειαζόμασταν.
Η μαμά χειροτέρεψε και φύγαμε για το νοσοκομείο.
Φτάσαμε αργά, γύρω στις 2 τα ξημερώματα.
Αλλά ένας αδελφός από την PVG μάς περίμενε εκεί.
Οι αδελφοί κάλυψαν στοργικά όλες μας τις ανάγκες, παρέχοντάς μας ακόμη και κατάλυμα.
Αφού τελείωσε η επίσκεψη, θυμάμαι που είδα εκείνους τους αδελφούς έξω, να φεύγουν από το νοσοκομείο.
Ακόμη και από μακριά που τους παρατηρούσα, ήταν ξεκάθαρο ότι αντλούσαν χαρά από τον διορισμό τους —όχι μόνο εκείνοι αλλά και οι γυναίκες τους.
Θα μπορούσαν να έχουν περάσει αλλιώς τη μέρα τους, πηγαίνοντας βόλτα ή χαλαρώνοντας.
Αλλά όχι, είχαν επιλέξει να είναι εδώ.
Μου ζήτησαν να διαβάσω το εδάφιο Ησαΐας 41:10, αλλά δεν τα κατάφερα.
Με έπιασαν τα κλάματα.
Μου το διάβασαν εκείνοι λοιπόν.
Σε επηρεάζει αλλιώς όταν το ακούς, σαν να σου μιλάει προσωπικά ο Ιεχωβά: “Κόρη μου, μη φοβάσαι. Μην ανησυχείς, γιατί εγώ είμαι εδώ μαζί σου”.
Ήταν σαν να μου έλεγε ο Ιεχωβά: «Είμαι εδώ, κόρη μου. Εγώ είμαι εδώ για εσένα και έστειλα αυτούς τους αδελφούς για να σε ενισχύσουν και να σε ενθαρρύνουν. Γι’ αυτό, μην τα παρατάς».
Ποτέ δεν φανταζόμουν ότι, τη στιγμή που ένιωθα πιο μόνη και λυπημένη από ποτέ, ο Ιεχωβά θα μας προμήθευε εκείνη την επίσκεψη.
Ο Ιεχωβά ας συνεχίσει να ευλογεί και αυτούς και το θαυμάσιο έργο τους.
Αυτό που έκαναν εκείνοι οι αδελφοί, ήταν καθοριστικό για εμένα.
Μέσω εκείνων των αδελφών, ένιωσα τη στοργική φροντίδα του Ιεχωβά.
Είδα τι σημαίνει αδελφική αγάπη.
Με υποκίνησε να την εκδηλώνω και εγώ.
Μας δίνεται η ευκαιρία να εκδηλώσουμε απλώς ελάχιστη από την τεράστια αγάπη που έχει ο Ιεχωβά για εμάς.
Και είναι πάντοτε πολύ ευγνώμονες, αναγνωρίζοντας ότι η επίσκεψη αποτελεί φροντίδα από τον Ιεχωβά και την οργάνωσή του.
Το βλέπεις στα πρόσωπα και στις εκφράσεις τους ότι θεωρούν πως αυτή η τρυφερή φροντίδα προέρχεται από τον Ιεχωβά.
Είναι πολύ ανταμειφτικό να σε χρησιμοποιεί έτσι ο Ιεχωβά.
Οι Ομάδες Επισκέψεων σε Ασθενείς έχουν διαπιστώσει πόσο αληθινά είναι τα λόγια του Ιησού: «Μεγαλύτερη ευτυχία νιώθει κάποιος όταν δίνει παρά όταν λαβαίνει».
Ωστόσο, μερικές φορές ακόμα και εκείνοι που δίνουν πολλά έχουν ανάγκη να πάρουν.
Ας δούμε γιατί όσοι φροντίζουν άλλους χρειάζονται και οι ίδιοι φροντίδα.
Ωραία, ας δούμε τα φωνήεντα.
Θυμάσαι ποια είναι τα φωνήεντα; Θέλεις να τα γράψω; Ναι.
Η μητέρα μου πάσχει από Αλτσχάιμερ.
Τη στηρίζω οικονομικά και της παρέχω φροντίδα.
Αυτό σημαίνει ότι ετοιμάζω τα γεύματά της, φροντίζω να παίρνει τα φάρμακά της και συζητάω μαζί της ώστε να μην αδρανεί το μυαλό της.
Όλα αυτά κάποιες φορές είναι εξαντλητικά.
Η κόρη μου γεννήθηκε πρόωρα στους έξι μήνες.
Οι περιοχές του εγκεφάλου της που ελέγχουν την κίνηση και την ομιλία —οι κινητικές περιοχές—έπαθαν βλάβη.
Όταν πέθανε η γυναίκα μου, τα πράγματα δυσκόλεψαν πολύ.
Οι περισσότεροι δεν ξέρουν πόσα περιλαμβάνονται στη φροντίδα της.
Χρειάζομαι δυο τρεις ώρες προκειμένου να ετοιμαστούμε για τις συναθροίσεις και τη διακονία.
Το να φροντίζεις κάποιον κάθε μέρα αδιάκοπα είναι απίστευτα εξαντλητικό.
Κάποιες μέρες, όταν πηγαίνω για ύπνο, ακόμη και αν είμαι εξουθενωμένη, δεν μπορώ να κοιμηθώ.
Αυτό μου προκαλεί νεύρα και τότε είναι εύκολο να μιλήσω απότομα.
Αργότερα που ηρεμώ, τα βάζω με τον εαυτό μου και σκέφτομαι: “Είμαι απαίσιο άτομο. Απαίσιο”.
Έχω μάθει πως, όταν φροντίζεις κάποιον, πρέπει πρώτα να φροντίζεις τον εαυτό σου επειδή χρειάζεται να είσαι σε καλή κατάσταση τόσο πνευματικά όσο και σωματικά.
Προσπαθώ να πηγαίνω για περπάτημα ώστε να δυναμώνω λίγο το σώμα μου.
Για να φροντίζω τη σχέση μου με τον Ιεχωβά, η προσωπική μου μελέτη είναι πολύ σημαντική.
Συνήθως την κάνω τη νύχτα, όταν όλα είναι ήρεμα στο σπίτι και δεν με χρειάζεται δίπλα της.
Εμείς που έχουμε την ευθύνη να φροντίζουμε άλλους πρέπει να προσέχουμε την υγεία μας.
Προσπαθώ λοιπόν να πηγαίνω την ίδια ώρα για ύπνο και να μην ασχολούμαι με ηλεκτρονικές συσκευές έπειτα από κάποια ώρα.
Αυτά τα απλά πράγματα ξεχνάς μερικές φορές να κάνεις γιατί τείνεις να αφήνεις τον εαυτό σου τελευταίο.
Όταν λοιπόν νιώθω εξαντλημένη, ζητάω βοήθεια από την αδελφή μου για τη φροντίδα της μαμάς και προσπαθώ να κάνω κάτι για να διασκεδάσω.
Αν μπορώ να φροντίσω τις ανάγκες της μαμάς μου μόνη μου, φυσικά και το κάνω.
Αν όμως οι στενοί μου συγγενείς δεν μπορούν να προσφέρουν την έξτρα βοήθεια που χρειαζόμαστε, είναι πολύ σημαντικό για εμένα, που έχω αναλάβει να την φροντίζω, να μπορώ να πω: «Κουράστηκα. Χρειάζομαι βοήθεια».
Παλιά ντρεπόμουν πολύ να ζητήσω βοήθεια.
Αλλά έπειτα συνειδητοποίησα ότι με αυτόν τον τρόπο εμπόδιζα τον Ιεχωβά να μας χαρίσει κάποιες ευλογίες.
Για παράδειγμα, τις προάλλες που γράφαμε επιστολές έβλεπα πόση αγάπη ένιωθαν οι αδελφοί για την κόρη μου.
Όταν βγαίνουμε στο έργο, μερικές φορές μου λένε: «Άσ’ το σήμερα, Νταμιάν, θα την πάρουμε εμείς μαζί μας».
Με παρηγορεί όταν οι αδελφοί και οι αδελφές μας δείχνουν ενδιαφέρον.
Πρόσφατα, πέρασε μια αδελφή από το σπίτι.
Την κάλεσα μέσα αλλά είπε: «Όχι, δεν θα μείνω. Απλώς σας σκεφτόμουν και ήθελα να σας φέρω αυτό».
Ήταν μια σακούλα που είχε ψωμί.
Θα πει κανείς: «Σιγά, ψωμί είναι».
Όχι, δεν είναι απλώς ψωμί.
Είναι ο χρόνος της αδελφής, τα χρήματά της, αλλά κυρίως το ενδιαφέρον της, η αγάπη της.
Για εμένα, το όφελος όταν έχεις στενούς φίλους είναι ότι μπορείς να τους πεις: «Έτσι ακριβώς νιώθω. Θέλω να κλάψω. Θέλω να ξεφύγω».
Μερικές φορές, οι σκέψεις μου με κατακλύζουν.
2 Κορινθίους 1:3, 4.
Λέει: «Δοξασμένος να είναι ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας του τρυφερού ελέους και ο Θεός κάθε παρηγοριάς, ...» «... ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας δοκιμασία για να μπορούμε να παρηγορούμε άλλους που περνούν οποιοδήποτε είδος δοκιμασίας με την παρηγοριά που λαβαίνουμε από τον Θεό».
Ο Ιεχωβά με παρηγορεί, είτε μέσω των Γραφών είτε μέσω της εκκλησίας.
Και μετά εγώ μπορώ να προσφέρω αυτή την παρηγοριά στην κόρη μου.
Αν η γυναίκα μου ήταν εδώ, θα μοιραζόμασταν τη φροντίδα της κόρης μας.
Αλλά τώρα καταλαβαίνω ότι και πάλι μοιράζομαι τη φροντίδα της—με τον Ιεχωβά.
Ο Ιεχωβά με έχει βοηθήσει να πετύχω την ισορροπία και να μπορώ να φροντίζω και τους δυο μας.
Ξανά και ξανά, όποτε έχουμε αντιμετωπίσει δύσκολες καταστάσεις, ο μόνος που ξέρει πραγματικά τι βρίσκεται μέσα στην καρδιά μου είναι ο Ιεχωβά.
Και κάθε φορά, χωρίς καμία εξαίρεση, εκείνος παρέχει μια λύση.
Όπως ο Νταμιάν και η Καρολίνα, να είστε βέβαιοι ότι ο Ιεχωβά θα παρηγορήσει και εσάς όποια δοκιμασία και αν αντιμετωπίσετε.
Τι γίνεται όμως αν για τις ταλαιπωρίες μας φταίμε εμείς οι ίδιοι; Στη σειρά Να Σκάβετε για Θησαυρούς, δείτε με πόση μακροθυμία έκανε ο Ιεχωβά έκκληση στους αμαρτωλούς της εποχής του Ιωήλ.
Το βιβλίο του Ιωήλ περιέχει μόνο 73 εδάφια, αλλά αποκαλύπτει τόσο πολλά για τον Ιεχωβά.
Πραγματικά!
Ώρα για σκάψιμο λοιπόν.
Από πού λες να αρχίσουμε; Δεν γνωρίζουμε και πολλά για τον Ιωήλ ως άτομο επειδή κατέγραψε ελάχιστα πράγματα για τον εαυτό του.
Έτσι λοιπόν, είναι πολύ καλή ευκαιρία να σκάψουμε στο ιστορικό πλαίσιο.
Τέλεια ιδέα.
Πού βρήκες τις πληροφορίες; Μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρουσα η ιστορία που αναφέρεται στο Δεύτερο Βασιλέων.
Στο κεφάλαιο 15 και εδάφιο 4, λέει ότι, όσο βασίλευε ο Αζαρίας, «δεν κατέστρεψε τους υψηλούς τόπους· ο λαός εξακολούθησε να θυσιάζει και να υψώνει καπνό θυσίας εκεί».
Άρα, αν και ο Ιούδας είχε καλό βασιλιά, το έθνος ήταν ακόμα βουτηγμένο στην ψεύτικη λατρεία.
Φαίνεται πως ο Ιωήλ προφήτευε εκείνον τον καιρό.
Πώς να ήταν άραγε ...
Και εγώ σκεφτόμουν τους υψηλούς τόπους.
Το βιβλίο Ενόραση, κάτω από το λήμμα «Υψηλοί Τόποι», αναφέρει ότι αυτοί «βρίσκονταν, όχι μόνο πάνω σε λόφους και βουνά, αλλά επίσης σε κοιλάδες, σε κοίτες ποταμών, σε πόλεις και κάτω από τα δέντρα. ... Πολλές φορές λάβαιναν χώρα εκεί [αηδιαστικές σεξουαλικές πράξεις], μεταξύ των οποίων τελετουργική πορνεία και θυσίες παιδιών».
Δεν είναι να απορείς που ο Ιεχωβά μισούσε την ψεύτικη λατρεία.
Πρέπει να τον πονούσε βαθιά να βλέπει τον λαό του να την ασκεί εσκεμμένα όλο εκείνο το διάστημα.
Αναρωτιέμαι πώς ένιωθε ο Ιωήλ βλέποντας να συμβαίνουν όλα αυτά γύρω του.
Άραγε, πόσους από αυτούς που επηρεάζονταν από την ψεύτικη λατρεία να ήξερε προσωπικά; Ίσως να αναρωτιόταν πού βάδιζε αυτό το έθνος, πόσον καιρό θα τους ανεχόταν ο Ιεχωβά.
Δεν χρειάστηκε να αναρωτιέται για πολύ.
Ο Ιεχωβά αναλαμβάνει δράση και δίνει στον Ιωήλ αυτή την παραστατική προφητεία σχετικά με την “ημέρα του Ιεχωβά που εμπνέει δέος”.
Φαντάσου πώς πρέπει να ήταν: τα σμήνη ακρίδων να εισβάλλουν στην όμορφη γη του Ιούδα και να την απογυμνώνουν, τα σύννεφα και ο ζόφος, ο ήλιος και η σελήνη να σκοτεινιάζουν και, έπειτα, πλήρης αποκατάσταση.
Φοβερό!
Πρέπει να εντυπωσίασε πολύ τον Ιωήλ.
Ο Ιεχωβά έδωσε στον Ιωήλ μια εξαιρετική πρόγευση της διαπαιδαγώγησης και της αποκατάστασης που προορίζονταν για τον Ισραήλ.
Αυτό πρέπει να καθησύχασε πολύ τον Ιωήλ και πρέπει να επηρέασε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο μετέδωσε αυτό το άγγελμα.
Σκέψου το λίγο: Πιθανόν ο Ιωήλ να ήταν ο πρώτος προφήτης στον οποίο μίλησε ο Ιεχωβά για εκείνη τη μεγάλη ημέρα.
Και να άλλος ένας θαυμάσιος τρόπος για να βρίσκουμε θησαυρούς: Ψάχνουμε για ενέργειες του Ιεχωβά και τη χρονική στιγμή τους.
Οι ενέργειες του Ιεχωβά αποκαλύπτουν την προσωπικότητά του.
Πολύ ωραίο σημείο.
Ο Ιεχωβά λοιπόν δίνει στον Ιωήλ αυτό το απίστευτο άγγελμα.
Αλλά πότε; Δες το χρονοδιάγραμμα: γύρω στο 820 Π.Κ.Χ., πάνω από 200 χρόνια προτού καταστραφεί η Ιερουσαλήμ.
Για σκέψου: Ο Ιεχωβά προειδοποιεί τον λαό του για αυτό που έρχεται και έπειτα τους δίνει άφθονο χρόνο για να μετανοήσουν και να ανταποκριθούν.
Ο Ιεχωβά είναι πολύ μακρόθυμος, ακόμη και με άτομα που ξέρουν το σωστό ή που εσκεμμένα πληγώνουν τον ίδιο και άλλους.
Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι, ακόμη και όταν τον προκαλούν, ο Ιεχωβά είναι μακρόθυμος.
Ναι.
Και αν επεκτείνουμε αυτή τη σκέψη, αυτό λέει κάτι και για την κυριαρχία του Ιεχωβά.
Είναι πανίσχυρος αλλά δεν αναγκάζει κανέναν να κάνει αλλαγές, ούτε καν τον λαό του.
Ο Ιεχωβά δεν είναι τύραννος.
Κάνει έκκληση, δεν αναγκάζει.
Και μαθαίνουμε και κάτι ακόμα: Ο Ιεχωβά εκδηλώνει μακροθυμία αμερόληπτα.
Ήθελε να ανταποκριθεί στην προειδοποίηση το έθνος Ισραήλ.
Αλλά όχι απλώς το έθνος ως σύνολο.
Μιλώντας για μεταγενέστερη εποχή, στο Ιωήλ 2:32, ο Ιεχωβά λέει: «Και όποιος επικαλεστεί το όνομα του Ιεχωβά θα σωθεί».
Κάνει έκκληση σε όλους τους ανθρώπους να μετανοήσουν και να πιστέψουν στη συγχώρηση του Ιεχωβά, όχι ως σύνολο, αλλά ως άτομα —«όποιος επικαλεστεί».
Εξαιρετικό σημείο.
Θα κρατήσω μια σημείωση.
«Όποιος» σημαίνει «άτομα».
Τι ωραίος θησαυρός για τον Ιεχωβά και την κυριαρχία του!
Πάμε στο επόμενο βήμα: Κάντε προσωπική εφαρμογή.
Πώς μας επηρεάζουν εμάς όλα αυτά; Προσωπικά με κάνουν να σκεφτώ: “Πόσο πραγματική είναι η ημέρα του Ιεχωβά για εμένα; Είναι τόσο ζωντανή όσο ήταν για τον Ιωήλ; Αντανακλά η συμμετοχή μου στη διακονία το ίδιο αίσθημα του επείγοντος; Και όταν κηρύττω, είμαι αμερόληπτος όπως ο Ιεχωβά ή ίσως αποφεύγω να κηρύξω σε άτομα κάποιων πολιτισμών ή τάξεων;” Ναι, στα εδάφια Ρωμαίους 10:13, 14, ο Παύλος παρέθεσε το Ιωήλ 2:32 και ρώτησε: «Πώς θα ακούσουν αν δεν τους κηρύξει κάποιος;» Αφήνουμε τον Ιεχωβά να κάνει έκκληση σε όλους τους ανθρώπους όταν κηρύττουμε αμερόληπτα.
Μιας που μιλάμε για αμεροληψία, τι γίνεται αν κάποιος στην εκκλησία έχει ένα εκνευριστικό χαρακτηριστικό; Ίσως μας είναι εύκολο να κάνουμε υπομονή με τους στενούς μας φίλους, αλλά τι γίνεται με αδελφούς και αδελφές που μας σπάνε τα νεύρα; Όντως, είναι εύκολο να εκδηλώνουμε υπομονή επιλεκτικά.
Αλλά, ακόμη και όταν κάποιος με νευριάζει, τι θα έδειχνε για εμένα αν δεν κάνω υπομονή μαζί του ενώ ο Ιεχωβά κάνει; Ή τι γίνεται αν έχω θέση επίβλεψης στην εκκλησία; Όταν δίνω κατεύθυνση ή την αναγκαία συμβουλή, αναγκάζω ή κάνω έκκληση; Ο Ιεχωβά δεν είναι τύραννος.
Μιμούμαι τον τρόπο συμπεριφοράς του Ιεχωβά προς τους άλλους; Καταπληκτικά!
Κοίτα πού οδηγούν λίγα απλά βήματα —ερευνούμε το ιστορικό πλαίσιο, ψάχνουμε τι έκανε ο Ιεχωβά και πότε το έκανε, και κάνουμε προσωπική εφαρμογή.
Και υπάρχουν τόσα ακόμη.
Για παράδειγμα, τι αντιπροσωπεύουν οι ακρίδες στην προφητεία του Ιωήλ; Γιατί ο Ιεχωβά ήθελε να “σκίσουν την καρδιά τους” οι Ισραηλίτες; Τι μπορούμε να μάθουμε από τον Ιωήλ για την ταπεινοφροσύνη; Έχουμε δει μόνο την κορυφή του παγόβουνου.
Ας συνεχίσουμε λοιπόν τη μελέτη.
Κάτι άλλο που σκεφτόμουν ...
Από την εποχή του Ιωήλ μέχρι και σήμερα, ο Ιεχωβά μάς παρηγορεί δίνοντάς μας ελπίδα.
Αλλά τι ακριβώς είναι ελπίδα, και πώς μπορεί η ισχυρή ελπίδα να μας παρηγορεί καθημερινά; Ο αδελφός Τζέφρι Γουίντερ, μέλος του Κυβερνώντος Σώματος, δίνει τις απαντήσεις στην ακόλουθη πρωινή λατρεία.
«Αυτό σημαίνει αιώνια ζωή».
Αυτή είναι η Χριστιανική ελπίδα, έτσι δεν είναι; Ο Ιεχωβά υπόσχεται ότι αν παραμείνουμε πιστοί θα μας δώσει αιώνια ζωή είτε στον ουρανό είτε στη γη.
Και αυτή η ελπίδα μάς στηρίζει, δεν συμφωνείτε; Είναι σαν άγκυρα που μας κρατάει σταθερούς καθώς αντιμετωπίζουμε τη θύελλα αυτού του παλιού συστήματος πραγμάτων μέχρι να πραγματοποιηθεί η ελπίδα μας.
Αλλά χρειαζόμαστε και κάτι που θα αποκαλούσαμε βραχυπρόθεσμη ελπίδα.
Τι είναι αυτό; Είναι η ελπίδα ότι ο Ιεχωβά θα μας βοηθήσει να βγάλουμε τη μέρα κάποιες φορές ή ότι η δυσκολία που αντιμετωπίζουμε τώρα —η δοκιμασία μας—δεν θα μας καταπιεί.
Χρειαζόμαστε την ελπίδα επειδή η ζωή συχνά μας αποθαρρύνει και η ελπίδα καταπολεμά την αποθάρρυνση.
Άρα χρειαζόμαστε και τα δύο είδη ελπίδας.
Ας μιλήσουμε λοιπόν για την ελπίδα σήμερα επειδή, αν καταλάβουμε καλά τι είναι η ελπίδα, θα ξέρουμε πώς να την κρατάμε ισχυρή και πώς μας βοηθάει όταν νιώθουμε αποθαρρυμένοι.
Κατ’ αρχάς, τι είναι ελπίδα; Πολλοί στον κόσμο θεωρούν την ελπίδα αφέλεια, μη ρεαλιστική αισιοδοξία.
Όπως το έθεσε ένας συγγραφέας: «Οι περισσότεροι ... πιστεύουν ότι η ελπίδα είναι ... μια ανόητη μορφή άρνησης της αλήθειας».
Η αληθινή ελπίδα όμως δεν είναι κάτι τέτοιο.
Η αληθινή ελπίδα έχει στερεή βάση και συνδέεται στενά με την πίστη.
Για να κατανοήσουμε λοιπόν σε βάθος τι είναι ελπίδα, είναι σημαντικό να μάθουμε πώς σχετίζονται μεταξύ τους η ελπίδα και η πίστη, επειδή από τη μια η Γραφή λέει ότι η πίστη είναι η βάση για την ελπίδα, αλλά λέει επίσης ότι η ελπίδα είναι η βάση για την πίστη μας.
Πώς γίνεται να ισχύουν και τα δύο; Αρχικά, πώς είναι η πίστη η βάση για την ελπίδα μας; Ανοίξτε μαζί μου στην προς Εβραίους κεφάλαιο 11, και προσέξτε μόνο το πρώτο μέρος του εδαφίου 1.
Πώς είναι η πίστη η βάση για την ελπίδα μας; Εβραίους 11:1: «Πίστη είναι η βεβαιωμένη προσδοκία αυτών για τα οποία ελπίζει κανείς».
Βλέπετε τη σύνδεση; Η πίστη αποτελεί τη βάση —το θεμέλιο, την εγγύηση—για την ελπίδα μας.
Η πίστη διαφοροποιεί την αληθινή ελπίδα από την αφελή, μη ρεαλιστική αισιοδοξία που αναφέραμε πριν.
Το Ξύπνα! ανέφερε το εξής παράδειγμα: «Όταν ζητάτε από έναν αγαπητό σας φίλο κάποια χάρη, πιθανότατα ελπίζετε ότι θα σας βοηθήσει. Η ελπίδα σας δεν είναι αβάσιμη επειδή πιστεύετε στον φίλο σας —τον γνωρίζετε καλά και τον έχετε δει να ενεργεί με καλοσύνη και γενναιοδωρία στο παρελθόν. Η πίστη και η ελπίδα σας σχετίζονται στενά, μάλιστα είναι αλληλένδετες, αλλά αποτελούν δύο διαφορετικά πράγματα».
Πώς εφαρμόζεται αυτό σε εμάς; Έχουμε πίστη στον Ιεχωβά Θεό «που δεν μπορεί να πει ψέματα», επειδή ό,τι έχει πει στο παρελθόν έχει βγει αληθινό μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια.
Και έτσι είναι βέβαιη η ελπίδα μας στην υπόσχεση του για αιώνια ζωή και στην υπόσχεσή του ότι θα μας βοηθήσει να υπομείνουμε σήμερα.
Νιώθουμε σιγουριά —η πίστη ενισχύει την ελπίδα μας.
Αλλά ισχύει και το αντίστροφο.
Η Γραφή δείχνει επίσης ότι η ελπίδα είναι η βάση για την πίστη μας.
Τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Ανοίξτε παρακαλώ στην προς Ρωμαίους κεφάλαιο 4 και δείτε τι λέει το εδάφιο 18 για τον Αβραάμ.
Το εδάφιο αυτό μιλάει για την υπόσχεση του Ιεχωβά στον Αβραάμ, ότι θα αποκτούσε έναν κληρονόμο.
Το Ρωμαίους 4:18 αναφέρει: «Μολονότι δεν υπήρχε ελπίδα, εκείνος βάσει ελπίδας πίστεψε ότι θα γινόταν ο πατέρας πολλών εθνών σύμφωνα με αυτό που είχε ειπωθεί: “Έτσι θα είναι οι απόγονοί σου”».
«Βάσει ελπίδας πίστεψε».
Τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Η Σκοπιά το εξηγούσε ως εξής: «Η ελπίδα δεν είναι απλώς παρελκόμενο της πίστης. Είναι ουσιώδες στοιχείο της. Αναλογιστείτε τον Αβραάμ. ... Αυτός και η σύζυγός του, η Σάρρα, είχαν περάσει την ηλικία τεκνοποίησης όταν ο Ιεχωβά τούς υποσχέθηκε κληρονόμο. Πώς ανταποκρίθηκε ο Αβραάμ;» Η Σκοπιά παραθέτει το Ρωμαίους 4:18: «Βάσει ελπίδας πίστεψε».
Και συνεχίζει: «Ναι, η θεόδοτη ελπίδα του Αβραάμ προσέδιδε στερεό θεμέλιο στην πίστη που είχε ότι θα αποκτούσε απογόνους».
Άρα ο Αβραάμ πίστευε στην υπόσχεση του Ιεχωβά Θεού.
Έλπιζε σε αυτήν.
Και αυτό ήταν ένα γερό θεμέλιο ώστε να διακρατεί την πίστη του μέχρι να πραγματοποιηθεί αυτή η ελπίδα.
Κάνοντας εφαρμογή σε εμάς, μια άλλη Σκοπιά ανέφερε: «Αν πιστεύουμε αληθινά στη Χριστιανική ελπίδα, ολόκληρη η πορεία της ζωής μας θα αποτελεί εκδήλωση της πίστης μας, όπως συνέβη με τον Αβραάμ».
Η ελπίδα μας λοιπόν δίνει νόημα στην πίστη μας.
Ελπίζουμε ότι ο Ιεχωβά θα μας ανταμείψει στο μέλλον, αλλά και ότι θα μας βοηθήσει στις δοκιμασίες μας σήμερα.
Ο Ιεχωβά έχει δώσει αυτές τις υποσχέσεις.
Θέτουμε την εμπιστοσύνη και την ελπίδα μας σε αυτές.
Και έτσι μπορούμε να ενεργούμε με πίστη αποβλέποντας στην εκπλήρωσή τους.
Επομένως, η ελπίδα και η πίστη είναι αλληλένδετες —η μία ενισχύει την άλλη.
Η πίστη ενισχύει την ελπίδα μας επειδή δίνει τη βάση, το θεμέλιο, για την ελπίδα μας.
Και η ελπίδα δυναμώνει την πίστη μας, επειδή αν στ’ αλήθεια πιστεύουμε τις υποσχέσεις του Ιεχωβά, τότε η πίστη μας αποκτά νόημα και θα την εκδηλώνουμε σε κάθε πτυχή της ζωής μας.
Πώς μας βοηθάει αυτό; Πώς μπορούμε να το εφαρμόσουμε στην πράξη; Αν κατανοήσουμε τι είναι ελπίδα, τότε θα καταλάβουμε πώς να την καλλιεργούμε και πώς μας βοηθάει να καταπολεμούμε την αποθάρρυνση.
Αυτό δεν κάνει η Χριστιανική μας ελπίδα; «Αυτό σημαίνει αιώνια ζωή» —έχουμε πίστη στον Ιεχωβά και ελπίζουμε ότι αυτή η υπόσχεση θα βγει αληθινή, κάτι που μας βοηθάει να υπομένουμε.
Αλλά έχουμε και άλλη μια υπόσχεση την οποία αγαπάμε πολύ και βρίσκεται στον Ησαΐα 41:10 —Ησαΐας 41:10.
Εκεί ο Ιεχωβά μάς λέει: «Μη φοβάσαι, γιατί εγώ είμαι μαζί σου. Μην ανησυχείς, γιατί εγώ είμαι ο Θεός σου. Θα σε ενδυναμώσω, ναι, θα σε βοηθήσω· θα σε κρατήσω γερά με το δεξί μου χέρι της δικαιοσύνης”».
Ένα εδάφιο σαν αυτό, μια υπόσχεση σαν αυτή, μας βοηθάει να έχουμε τη βραχυπρόθεσμη ελπίδα που αναφέραμε πριν —ότι ο Ιεχωβά θα μας βοηθήσει να βγάλουμε τη μέρα, ότι οι τωρινές μας δοκιμασίες δεν θα μας καταπιούν.
Μας βοηθάει να μην αποθαρρυνόμαστε υπερβολικά από τις δοκιμασίες μας.
Και τα δύο αυτά είδη ελπίδας πρέπει να παραμένουν ζωντανά.
Πώς όμως μπορούμε να κρατάμε την ελπίδα μας ισχυρή; Όπως είδαμε, η πίστη και η ελπίδα συνδέονται στενά.
Αρχίζουμε λοιπόν ενισχύοντας την πίστη μας, δηλαδή κάνουμε τα βασικά βήματα που οικοδομούν την πίστη μας: ανάγνωση και στοχασμό του Λόγου του Θεού, προσωπική μελέτη, προσευχή, συναθροίσεις, έργο, επειδή όταν έχουμε ισχυρή πίστη, όταν ο Ιεχωβά είναι πραγματικός για εμάς, τότε θα έχουμε στερεή βάση να πιστεύουμε ότι ο Ιεχωβά θα εκπληρώσει την υπόσχεσή του να μας βοηθήσει.
Μάθαμε όμως ότι και η ελπίδα είναι η βάση της πίστης μας.
Γι’ αυτό, κάνουμε συνειδητή προσπάθεια να διατηρούμε την ελπίδα μας ζωντανή.
Πώς το κάνουμε αυτό; Ας ανοίξουμε στους Ρωμαίους κεφάλαιο 15 και ας δούμε το εδάφιο 4 —Ρωμαίους 15:4: «Διότι όλα όσα γράφτηκαν στο παρελθόν γράφτηκαν για τη διδασκαλία μας, ώστε [πάμε στο τέλος] ... να έχουμε ελπίδα».
Ναι, ο Λόγος του Θεού μάς δίνει ελπίδα.
Γι’ αυτό μελετάμε τον Λόγο του Θεού, έχοντας στόχο να κρατάμε την ελπίδα μας ζωντανή.
Διαβάζουμε τις υποσχέσεις του Θεού, τις οραματιζόμαστε, τις κάνουμε πραγματικές για εμάς.
Προσευχόμαστε στον Ιεχωβά και βασιζόμαστε στη βοήθειά του.
Και όταν έχουμε την ισχυρή ελπίδα ότι ο Ιεχωβά θα μας βοηθήσει και θα ενεργήσει για χάρη μας, τότε θα ενεργούμε με πίστη μέχρι να πραγματοποιηθεί αυτή η ελπίδα.
Όταν λοιπόν έρχονται μέρες που νιώθουμε κάπως αποθαρρυμένοι, πεσμένοι, καταβαρημένοι ή εγκλωβισμένοι, ας σκεφτόμαστε τις υποσχέσεις του Ιεχωβά: «Αυτό σημαίνει αιώνια ζωή», καθώς και ότι ο Ιεχωβά θα μας βοηθήσει σήμερα.
Αυτές είναι οι υποσχέσεις που μας έχουν δοθεί και έχουν γερό θεμέλιο.
Μπορούμε να έχουμε πίστη σε αυτές, να θέτουμε την ελπίδα μας σε αυτές.
Και μέσω πίστης και ελπίδας, αφήστε τον Ιεχωβά να σας ανορθώσει, παραμείνετε αισιόδοξοι και υπομείνετε με χαρά.
Όπως λέει το Ησαΐας 30:18: «Ευτυχισμένοι είναι όλοι εκείνοι που τον προσμένουν».
Ευχόμαστε ειλικρινά να βάλετε τα λόγια του αδελφού Γουίντερ στην καρδιά σας και να βρίσκετε άφθονη παρηγοριά στην πολύτιμη ελπίδα σας.
Στο πρόγραμμα αυτού του μήνα, μάθαμε πώς η παρηγοριά ωφελεί τους άλλους, πώς να δίνουμε παρηγοριά και πώς να τη λαβαίνουμε.
Το μουσικό μας βίντεο τονίζει άλλον έναν τρόπο για να δίνουμε παρηγοριά: Να εκφράζουμε την εκτίμησή μας για τους άλλους.
Ο τίτλος του είναι Να τους το Λες.
Αυτοί που αγαπάς θέλουν πολύ να το ακούνε ξανά και ξανά.
Λουλούδι μικρό που διψάει για βροχή του ανθρώπου είν’ η καρδιά.
Έχουν ανάγκη να τους το λες.
Κάνε τα λόγια δροσοσταλιές.
Θ’ ανθίζ’ η καρδιά αν ακούν τακτικά, ναι, πόση αγάπη τρέφεις για εκείνους.
Μπορεί να σκεφτείς πως, αν τους αγαπάς, να το δείχνεις με πράξεις αρκεί.
Μα λόγια αν βρεις για να τους το πεις, θα τους δώσεις χαρά στη στιγμή.
Έχουν ανάγκη να τους το λες.
Κάνε τα λόγια δροσοσταλιές.
Θ’ ανθίζ’ η καρδιά αν ακούν τακτικά, ναι, πόση αγάπη τρέφεις για εκείνους.
Έχουν ανάγκη να τους το λες.
Κάνε τα λόγια δροσοσταλιές.
Θ’ ανθίζ’ η καρδιά αν ακούν τακτικά, ναι, πόση αγάπη τρέφεις για εκείνους.
Απ’ τον ουρανό σαν είπ’ ο Θεός: «Αυτός είν’ ο Γιος μου ο αγαπητός», πόση δύναμη έδωσε στον Ιησού εκείν’ η φωνή!
Έχουν ανάγκη να τους το λες.
Κάνε τα λόγια δροσοσταλιές.
Θ’ ανθίζ’ η καρδιά αν τους λες τακτικά με πόση αγάπη τούς σκέφτεσαι πάντα.
Έχουν ανάγκη να τους το λες.
Κάνε τα λόγια δροσοσταλιές.
Θ’ ανθίζ’ η καρδιά αν ακούν τακτικά, ναι, πόση αγάπη τρέφεις για εκείνους.
Να τους το λες.
Δροσοσταλιές.
Όταν λέμε στους αδελφούς και στις αδελφές μας πόσο τους αγαπάμε, δενόμαστε πραγματικά ως πνευματική οικογένεια.
Αυτόν τον μήνα θα ταξιδέψουμε στη Δημοκρατία της Γκάνας.
Η Γκάνα βρίσκεται στη Δυτική Αφρική και οι ακτές της βρέχονται από τα νερά του Κόλπου της Γουινέας.
Το ποικιλόμορφο τοπίο της περιλαμβάνει πυκνά δάση και μια ατελείωτη γραφική ακτογραμμή.
Μια σπουδαία υδάτινη οδός στην Γκάνα είναι ο ποταμός Βόλτα με μήκος 1.600 χιλιόμετρα.
Το 1965, κατασκευάστηκε ένα φράγμα για να δημιουργηθεί η λίμνη Βόλτα, που παραμένει ως σήμερα ένας από τους μεγαλύτερους τεχνητούς ταμιευτήρες του κόσμου και παράγει υδροηλεκτρική ενέργεια για το μεγαλύτερο μέρος της χώρας.
Η Γκάνα είναι επίσης γνωστή για το κακάο της —βασικό συστατικό της σοκολάτας.
Οι εξαγωγές κακάο αποφέρουν πολλά έσοδα στη χώρα.
Η εύφορη γη, στην οποία καλλιεργείται το κακάο, αποτελεί επίσης τη βάση της πλούσιας γαστρονομικής παράδοσης της χώρας.
Το ψάρι συνηθίζεται πολύ.
Δημοφιλή πιάτα είναι επίσης το κελεβέλε, που είναι τηγανητό πλαντάγο με μπαχαρικά, και το τζολόφ, ρύζι αναμειγμένο με ντομάτες, κρεμμύδια, πιπεριές και μπαχαρικά.
Το 1924, ο Κλοντ Μπράουν, μαζί με τον Γουίλιαμ Ρ. Μπράουν, επίσης γνωστό ως Βιβλικό Μπράουν, έφερε την πνευματική τροφή στη Δυτική Αφρική, όπου βρίσκεται και η Γκάνα.
Κάποιος που ωφελήθηκε από την επίσκεψή τους ήταν ο Έντι Άντο.
Ο αδελφός Άντο παρακολούθησε την πρώτη διάλεξη του Κλοντ Μπράουν και ήταν από τους πρώτους αδελφούς που βαφτίστηκαν.
Αργότερα, το 1947, ο Σίντνεϊ Γουίλκινσον και ο Τζορτζ Μπέικερ, από την όγδοη τάξη της Γαλαάδ, διορίστηκαν ως ιεραπόστολοι στη Χρυσή Ακτή, όπως λεγόταν τότε η Γκάνα.
Τις επόμενες δεκαετίες, καθώς το έργο επεκτεινόταν, έγινε φανερή η ανάγκη για μεγαλύτερο γραφείο τμήματος.
Το 1988, ολοκληρώθηκε ένα νέο γραφείο τμήματος και έγινε η αφιέρωσή του στον Ιεχωβά.
Σήμερα, το όνομα Ιεχωβά είναι τόσο γνωστό στην Γκάνα ώστε το βλέπει κανείς συχνά σε κτίρια, μέσα μεταφοράς και βάρκες!
Αυτό δίνει στους 150.000 και πλέον ευαγγελιζομένους μια μοναδική ευκαιρία να αρχίζουν συζητήσεις στο έργο.
Πρόσφατα, μέσα σε ένα υπηρεσιακό έτος, διεξάχθηκαν περίπου 318.000 Γραφικές μελέτες —κατά μέσο όρο δύο Γραφικές μελέτες ανά ευαγγελιζόμενο.
Μία από τις 2.585 εκκλησίες της Γκάνας είναι η εκκλησία Μαντέλα Στριτ Νοηματική.
Οι 12 από τους 31 ευαγγελιζομένους είναι σκαπανείς και κηρύττουν με ζήλο σε έναν αχανή τομέα που περιλαμβάνει τους τομείς 100 άλλων εκκλησιών.
Οι αδελφοί της εκκλησίας Μαντέλα Στριτ Νοηματική σας στέλνουν τη θερμή αγάπη τους!
Παρακολουθήσατε το JW Broadcasting από τα Παγκόσμια Κεντρικά Γραφεία των Μαρτύρων του Ιεχωβά.
jwb-130-1.v Ελληνικήwww.jw.org © 2025 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
